سیاست. امید بانوان؛ در سال‌های اخیر، با وجود تأکید اسناد بالادستی و بیانات مقام معظم رهبری بر جایگاه محوری خانواده در نظام حکمرانی اسلامی، نحوه مواجهه سیاست‌گذاری عمومی با «مسئله خانواده» و «مسئله زن» با چالش‌های جدی همراه بوده است. از یک‌سو، تمرکز قوانین بر حل مسائل فوری خانواده قرار گرفته و از سوی دیگر، بار اصلی این سیاست‌ها در عمل بر دوش زنان نهاده شده؛ مسئله‌ای که ضرورت بازنگری در رویکردهای خانواده‌محور را برجسته می‌کند.

فاطمه قاسم‌پور، مسئول کمیته زنان و خانواده مجمع تشخیص مصلحت نظام با اشاره به این فاصله معنادار، به تشریح رویکرد کلان انقلاب اسلامی به نهاد خانواده پرداخت.

خانواده در قانون اساسی؛ محور، نه حاشیه

قاسم‌پور با تأکید بر جایگاه بنیادین خانواده در نظام جمهوری اسلامی گفت: در اصل دهم قانون اساسی، خانواده به‌عنوان محور همه تصمیمات و سیاست‌گذاری‌ها معرفی شده است. همچنین سیاست‌های کلی خانواده که از سوی مقام معظم رهبری ابلاغ شده، دارای نوآوری‌هایی است که آن را از رویکرد رایج در سیاست‌گذاری‌های امروز متمایز می‌کند.

سه لایه سیاست‌گذاری خانواده در اسناد بالادستی

وی افزود: در سیاست‌های کلی خانواده، سه رویکرد مشخص وجود دارد. نخست، توجه به نظام مسائل جاری خانواده؛ یعنی سیاست‌گذار باید نسبت به مشکلات واقعی خانواده‌ها از جمله مسائل اقتصادی، فرهنگی و چالش‌های تشکیل و تحکیم خانواده بی‌تفاوت نباشد.

صیانت از خانواده؛ خط قرمز سیاست‌گذاری

قاسم‌پور دومین لایه را «صیانت از خانواده» دانست و تصریح کرد: هیچ تصمیم و سیاستی نباید به خانواده آسیب بزند. تمام نظامات تصمیم‌گیری کشور باید با ملاحظه حفظ و صیانت از خانواده طراحی شوند.

خانواده به‌مثابه کنشگر فعال اجتماعی

وی سومین و متعالی‌ترین رویکرد را نگاه به خانواده به‌عنوان یک کنشگر فعال در نظام حکمرانی عنوان کرد و گفت: در این نگاه، خانواده فقط موضوع حل مسئله نیست، بلکه می‌تواند مشارکت کند، نقش‌آفرین باشد و حتی به حل مسائل کلان کشور کمک کند؛ رویکردی که نیازمند سیاست‌گذاری بدیل و تقویت‌کننده است.

حاکمیت؛ تنظیم‌گر و تسهیل‌گر، نه جایگزین خانواده

مسئول کمیته زنان و خانواده مجمع تشخیص مصلحت نظام تأکید کرد: حاکمیت باید نسبت به مسائل خانواده تنظیم‌گر و تسهیل‌گر باشد. کاهش نرخ فرزندآوری به حدود ۱.۴ نشان می‌دهد موانع اقتصادی و تغییرات معنایی خانواده، مانع تحقق خواست واقعی خانواده‌ها شده است.

نقد رویکردهای موجود؛ تمرکز بر حمایت به‌جای توانمندسازی

قاسم‌پور با انتقاد از برخی سیاست‌های فعلی گفت: سیاست‌گذاری نباید خانواده را ناتوان جلوه دهد یا از نقش فعال خود جدا کند. خانواده باید توانمند شود تا هم مسائل خود را حل کند و هم در حل مسائل جامعه نقش داشته باشد.

جمع‌بندی

وی در پایان خاطرنشان کرد: خلأ جدی امروز، فاصله میان سیاست‌های بالادستی با قوانین و اقدامات اجرایی است. تمرکز صرف بر مشکلات خانواده بدون تقویت توانمندی، همیاری و مشارکت خانواده‌ها، در نهایت به تضعیف نهاد خانواده و افزایش فشار بر زنان منجر شده؛ مسئله‌ای که نیازمند بازنگری جدی در سیاست‌گذاری‌هاست.