به گزارش امید بانوان؛ عصر یکشنبه هشتم شهریورماه ۱۴۰۵، همزمان با هفدهم ربیع‌الاول، آیین رونمایی از دو کتاب «نظریه پدیدارشناسی عرفانی» به قلم دکتر کاظم محمدی و «پاسخ‌های نیک‌مردان به ده پرسش بنیادین عرفان» ترجمه و شرح «تحفة البررة فی المسائل العشرة» اثر مجدالدین بغدادی، در دفتر انتشارات نجم کبری و با حضور جمعی از علاقه‌مندان عرفان و اصحاب رسانه برگزار شد.

در این مراسم، دکتر کاظم محمدی، نویسنده و پژوهشگر عرفان و فلسفه و رئیس هیئت علمی انتشارات نجم کبری، درباره جایگاه پیامبر اکرم(ص) در نگاه عرفان اسلامی سخن گفت و بحث خود را با طرح پرسشی درباره نسبت تجربه‌های عرفانی و مقام پیامبری آغاز کرد.

او در تبیین این موضوع، با استناد به قرآن کریم و اشعار مولانا، بر جایگاه ممتاز پیامبر رحمت تأکید کرد و با اشاره به دیدگاه عارفانی چون بایزید بسطامی و عین‌القضات همدانی، جایگاه پیامبر اکرم(ص) را در اندیشه عرفانی مورد بررسی قرار داد.

وقتی «الهام» با «توهم» اشتباه گرفته می‌شود

بخش دیگری از سخنان محمدی به یکی از پرسش‌های جدی انسان امروز اختصاص داشت؛ اینکه چگونه می‌توان میان تجربه اصیل عرفانی و ادعاهای معنوی کاذب تمایز گذاشت.

وی با اشاره به رواج برخی جریان‌های موسوم به معنویت‌گرایی و تبلیغ مفاهیمی مانند «باز شدن چشم سوم» در فضای مجازی گفت، مرز میان تجربه عرفانی و توهم را نمی‌توان بدون شناخت ریشه‌های عرفان و سنت فکری آن تشخیص داد.

محمدی با تأکید بر اینکه تجربه‌های عرفانی باید در بستر مبانی، تربیت و سلوک بررسی شوند، گفت انسان اگر از ریشه‌های فکری و معنوی خود فاصله بگیرد، در برابر جریان‌های مختلف آسیب‌پذیر خواهد شد.

او بخش مهمی از این مباحث را موضوع کتاب «نظریه پدیدارشناسی عرفانی» دانست؛ اثری که به گفته وی، برای نخستین بار این نظریه را به صورت مستقل مطرح و تلاش کرده است نسبت میان عقل، برهان، کشف و شهود را در تجربه عرفانی بررسی کند.

محمدی همچنین با اشاره به نزدیک به پنج دهه مطالعه و پژوهش خود در حوزه مولانا و عرفان، بر ضرورت نگاه نقادانه به شخصیت‌ها و آثار عرفانی تأکید کرد و گفت شناخت عرفان تنها با مطالعه چند کتاب حاصل نمی‌شود، بلکه نیازمند مطالعه ریشه‌ها، تجربه، عقلانیت و بررسی انتقادی میراث عرفانی است.

دو کتاب؛ یک گفت‌وگو میان مراد و مرید

در ادامه این مراسم، نرگس گلپروری‌راد، نویسنده و پژوهشگر عرفان و فلسفه و عضو هیئت علمی انتشارات نجم کبری، به تشریح نسبت میان دو اثر رونمایی‌شده پرداخت.

او با طرح این پرسش که «این دو کتاب به چه درد انسان معاصر می‌خورند؟» گفت انسان امروز از یک سو با عطش شدید معنویت روبه‌روست و از سوی دیگر میان دو پرتگاه قرار گرفته است؛ نخست، معنویت‌های بازاری و بی‌ضابطه که ممکن است به مصرف‌گرایی روحی منجر شوند و دوم، تحجرهای لفظی که بدون ایجاد گشودگی در انسان، عرفان را به مجموعه‌ای از واژه‌های خشک تبدیل می‌کنند.

گلپروری‌راد افزود: همنشینی این دو کتاب می‌تواند پیامی برای انسان امروز داشته باشد؛ اینکه برای شناخت معنویت، هم به فهم تجربه عرفانی نیاز داریم و هم باید بدانیم ورود به ساحت قدس، نیازمند آداب، تربیت، انضباط و پرهیز از ادعاست.

به گفته او، رونمایی همزمان این دو اثر را می‌توان احیای یک مکتب تربیتی دانست؛ مکتبی که در آن عقل، دل، شریعت، طریقت، تجربه و مسئولیت در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند.

وی با اشاره به ارتباط تاریخی دو کتاب اظهار کرد: در واقع این مراسم فقط رونمایی از دو کتاب نیست، بلکه می‌توان آن را «دیدار دوباره مرید و مراد» دانست؛ نجم‌الدین کبری به عنوان مراد و صاحب کتاب «فوائح الجمال» و مجدالدین بغدادی به عنوان مرید و جانشین علمی و سلوکی او.

«پدیدارشناسی عرفانی»؛ تلاشی برای فهم تجربه باطنی

گلپروری‌راد درباره کتاب «نظریه پدیدارشناسی عرفانی» توضیح داد که این اثر به ظهور تجربه عرفانی در نگاه انسان سالک می‌پردازد و مفاهیمی همچون الوان و انوار، تجانس و محرمیت و هفت چاه شهودی وجود را بررسی می‌کند.

او با اشاره به دیدگاه نجم‌الدین کبری درباره الوان و انوار گفت این مفاهیم صرفاً به رنگ و نور ظاهری اشاره ندارند، بلکه به آمادگی چشم دل برای دریافت این تجلیات مربوط می‌شوند.

به گفته وی، «تجانس و محرمیت» نیز در همین مسیر معنا پیدا می‌کند؛ یعنی سالک تا زمانی که در مسیر سلوک به سطحی از ادراک نرسیده باشد که با این انوار به نوعی تجانس و محرمیت پیدا کند، نمی‌تواند دریافت درستی از آنها داشته باشد.

گلپروری‌راد پاکی درون، صفای باطن و مراقبه را از عواملی دانست که در ایجاد این ظرفیت نقش دارند و افزود: در این مسیر، سالک با لایه‌هایی از نفس، خودمحوری‌ها، خودخواهی‌ها و عادت‌ها مواجه می‌شود و با عبور از این حجاب‌ها، به مراحل دیگری از تجربه درونی می‌رسد.

«تحفة البررة»؛ پرسش‌هایی که هنوز برای انسان امروز زنده‌اند

وی در ادامه، کتاب ترجمه و شرح‌شده «تحفة البررة فی المسائل العشرة» را مکمل این بحث دانست و گفت این اثر با طرح مسائل بنیادین عرفان، می‌تواند به روشن شدن مرز میان تجربه عرفانی و توهم کمک کند.

گلپروری‌راد یکی از مسائل مهم مطرح‌شده در این اثر را موضوع «اسقاط تکلیف» عنوان کرد؛ اینکه آیا انسان پس از رسیدن به مراحل بالاتر سلوک و تجربه تجلیات عرفانی، همچنان به انجام تکالیف شرعی ملزم است یا خیر.

به گفته او، عارفان مکتب نجم‌الدین کبری بر این نکته تأکید داشته‌اند که انسان در هر مرتبه‌ای از سلوک که قرار داشته باشد، تا پایان زندگی از تکالیف شرعی معاف نمی‌شود.

او همچنین از موضوعاتی همچون ارتباط عرفا با سلاطین، میزان ارادت به استاد، مفهوم خرقه و لباس، جایگاه پیر و استاد راه، خلوت و چله‌نشینی به عنوان دیگر مباحث مطرح‌شده در این کتاب یاد کرد.

ترجمه عرفان؛ فقط برگرداندن واژه‌ها نیست

عضو هیئت علمی انتشارات نجم کبری با اشاره به دشواری ترجمه آثار عرفانی گفت مترجم این آثار تنها واژه‌ها را از زبانی به زبان دیگر منتقل نمی‌کند، بلکه باید تاریخ، مبانی و مفاهیم پنهان‌شده در متن را نیز بشناسد و برای مخاطب امروز قابل فهم کند.

او تأکید کرد که هدف از طرح پدیدارشناسی عرفانی، قرار دادن پدیدارشناسی انتزاعی در برابر عرفان یا فروکاستن عرفان به فلسفه نیست، بلکه تلاش برای ایجاد ساحتی گفت‌وگویی میان متون کهن عرفانی و نسل معاصر است.

گلپروری‌راد در پایان، همزمانی رونمایی این دو اثر با میلاد پیامبر اکرم(ص) را نیز معنادار دانست؛ چراکه به اعتقاد او، یکی از کتاب‌ها به چگونگی ظهور حقیقت در جان سالک می‌پردازد و دیگری مبانی و آداب ورود به این مسیر را بازخوانی می‌کند؛ دو رویکردی که می‌توانند در کنار یکدیگر، تصویری کامل‌تر از سلوک عرفانی ارائه دهند.

این آیین با حضور علاقه‌مندان حوزه عرفان و فلسفه و اصحاب رسانه برگزار شد و دو اثر «نظریه پدیدارشناسی عرفانی» و «پاسخ‌های نیک‌مردان به ده پرسش بنیادین عرفان» در دسترس علاقه‌مندان قرار گرفت.

برای خواندن روایت این آیین از زاویه‌ای دیگر و مرور مهم‌ترین مباحث مطرح‌شده در مراسم، گزارش «نجوا» را نیز بخوانید.