گزارش. امید بانوان؛ «میترا جلیلی» دبیر گروه علم و فناوری روزنامه ایران؛ تا لحظه تنظیم این گزارش، فعال شدن موتور جستجوی گوگل از طریق اینترنت اپراتور‌ اول و همچنین خبر محمد سراج، نماینده مردم تهران در مجلس درباره اتصال اینترنت بین الملل تا روز سه‌شنبه، همگی نشان می دهد شرایط درحال بازگشت به حالت عادی است. به گفته سراج، بر اساس اطلاع دولت پلتفرم‌ها به زودی باز می‌شوند و اینترنت نیز فعال می‌شود.

امکان ارسال پیام متنی در «بله» و «روبیکا»

درحالی که قطع اینترنت و فعال نبودن پیام رسان‌های داخلی و خارجی همزمان با قطع پیامک، در عمل مردم و کسب‌وکارها را با مشکلات بسیاری مواجه کرده بود، با آرام‌تر شدن وضع امنیت کشور، از بامداد شنبه ۲۷ دی، دسترسی به اینترنت البته به صورت محدود، برقرار و ارسال پیامک نیز امکان‌پذیر شد. گشایش اینترنت، به گفته وزیر ارتباطات به صورت مرحله‌ای و به طور مشخص با تصمیم‌گیری مراجع ذیصلاح ایجاد شده است و این روند ادامه دارد.

به نظر می‌رسد فعالیت پیام‌رسان‌های داخلی نیز در قالب همین گشایش تدریجی خواهد بود زیرا درحالی که پیش از این، تنها کانال‌های رسانه‌های رسمی مجوز فعالیت داشتند اما درحال حاضر امکان ارسال پیام‌های متنی شخصی در برخی پیام‌رسان‌های داخلی ازجمله شبکه اجتماعی «بله» و همچنین «روبیکا» و «ایتا» فراهم شده است. البته امکان ارسال فایل و همچنین ارسال پیام در گروه‌ها در این پیام رسان‌های بومی وجود ندارد و فعلاً گشایش ارتباطات، در حد امکان ارسال پیام‌های متنی شخصی است.

کانال‌های دارای تیک آبی در آستانه اتصال

یکی از موضوعاتی که این بار بسیار مورد توجه قرار گرفته، این است که کانال‌های فعال در پیام‌رسان‌های داخلی، حتماً تأیید و احراز هویت شده باشند و به بیان دیگر تیک آبی داشته باشند. گفته می‌شود کانال‌های دارای این شاخص، بزودی در پیام‌رسان‌های داخلی «بله»، «روبیکا»، «سروش پلاس» و «آی گپ» فعال می‌شوند و البته کانال‌های فعال در شبکه‌های اجتماعی بومی که فاقد تیک آبی هستند هم باید برای احراز هویت اقدام کنند تا امکان فعالیت آنها در پیام‌رسان‌های داخلی فراهم شود.

همچنین پیام رسان ایتا، درحال آماده‌سازی زیرساخت‌های لازم به منظور فعال کردن کانال‌های احراز هویت شده است تا امکان فعالیت این کانال‌های دارای تیک آبی، فراهم شود.

یک سامانه همه کاره

در زمان قطع اینترنت بین‌الملل و سخت بودن دسترسی کاربران به وب‌سایت‌ها و خدمات اینترنتی داخلی مورد نیاز، سامانه iran.ir هم راه اندازی شد. به این ترتیب کاربران می‌توانستند بدون آنکه نیاز به جست‌وجو در سایت‌های مختلف داشته باشند، در این سامانه به شبکه‌های اجتماعی و موتورهای جستجوگر، سکوهای مرتبط با سفر و حمل‌ونقل، بانک‌ها و خدمات مالی، حوزه سلامت، دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی، خبرگزاری‌ها و رسانه‌ها و برنامه‌ها و اپلیکیشن‌های پرکاربرد دسترسی داشته باشند.

وابستگی معیشت 10میلیون نفر با ارتباطات پایدار

همزمان با قطع اینترنت و تقریباً بسته شدن همه راه‌های ارتباط دیجیتال به مدت چند روز، کسب و کارهای آنلاین به طور مشخص با مشکلاتی مواجه شدند که این مشکلات از نگاه وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات و معاونان وی دور نمانده است و همگی به دنبال پیگیری رفع مرحله‌ای نیازهای ارتباطی مردم و کسب و کارها هستند.

وزیر ارتباطات بار دیگر با تأکید بر اینکه وزارت ارتباطات در هرگونه تصمیم‌گیری برای انسداد یا ایجاد محدودیت در اینترنت و ارتباطات در برهه‌های زمانی مختلف، هیچ نقشی ندارد، یادآورشد: «این تصمیمات صرفاً توسط مراجع ذیصلاح اخذ می‌شود.»

ستارهاشمی با اشاره به اینکه معیشت ۱۰ میلیون نفر به صورت مستقیم و غیرمستقیم به ارتباطات پایدار و اقتصاد دیجیتال گره خورده است، بار دیگر از تلاش این وزارتخانه برای پیگیری نیازمندی‌های کسب و کارها و مردم به صورت مرحله‌ای، تا زمان برقراری مجدد ارتباطات به صورت کامل خبر داد.»

 هاشمی همچنین یادآورشد: «پس از اتصال کامل اینترنت، میزان خسارت‌های وارده به فعالان کسب و کار دیجیتال به دلیل قطع اینترنت، برآورد خواهد شد.»

خسارت روزانه کسب‌ و کارها

علاوه بر وزیرارتباطات، معاونان او ازجمله معاون سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال این وزارتخانه هم از نزدیک در جریان آسیب وارده به کسب و کارها در اثر قطع و اختلال اینترنت در روزهای اخیر قرار دارد.

 «احسان چیت‌ساز» با اشاره به اینکه هنوز گزارش جدیدی آماده نشده تا بتوان خسارت کسب و کارهای اینترنتی در دوره قطعی اینترنت را ارزیابی کرد، گفت: «به محض آماده‌سازی گزارش، اطلاع‌رسانی لازم انجام خواهد شد.»

 معاون وزیر ارتباطات با این توضیح که آمار رسمی مشخصی درباره خسارات ناشی از اختلال اینترنت در کشور وجود ندارد، به گزارش‌های کارشناسی مستقل و همچنین برآوردهای پژوهشگران معاونت سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات استناد کرد و گفت: «طبق این گزارش‌ها، هر روز اختلال اینترنتی، می‌تواند زیان میلیاردی به اقتصاد دیجیتال کشور وارد کند. درواقع میزان خسارت به کسب و کارها بسته به‌شدت و نوع اختلال، روزانه بین ۴۰۰ تا ۶۰۰ میلیارد تومان تخمین زده می‌شود.»

چیت‌ساز، این برآورد خسارت را بر پایه شاخص‌هایی مانند کاهش ترافیک ورودی و خروجی، افت فروش پلتفرم‌ها، کاهش درآمد تبلیغات دیجیتال، آسیب به آموزش آنلاین و برهم خوردن زنجیره خدمات دیجیتال دانست.»

آسیب به تبلیغات دیجیتال و گردشگری آنلاین

معاون سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات، بیشترین میزان خسارت ناشی از اختلال و قطعی اینترنت را مرتبط با دو حوزه کلیدی تبلیغات دیجیتال و گردشگری آنلاین دانست و افزود: «امروز بسیاری از کسب‌وکارها برای معرفی محصول و جذب مشتری و رشد برند، به‌شدت به تبلیغات آنلاین وابسته‌ هستند و با ایجاد اختلال در دسترسی کاربران به پلتفرم‌های اصلی یا کاهش سرعت و کیفیت اتصال، شاهد کمتر شدن بازدهی کمپین‌ها و افزایش هزینه‌های تبلیغاتی خواهیم بود.»

 او یادآور شد: «در حوزه گردشگری هم شرکت‌های خدمات رزرو آنلاین که نیازمند زیرساخت‌های ارتباطی سریع و بدون مانع هستند، به‌شدت آسیب دیده‌اند. کاهش اعتماد کاربران، اختلال در خدمات پرداخت و موقعیت‌یابی و بی‌ثباتی در تعامل با مشتریان داخلی و خارجی، باعث شده است بسیاری از آژانس‌های خدمات مسافرتی و فعالان صنعت گردشگری ناچار شوند دامنه فعالیت خود را محدود یا حتی متوقف کنند.»

کند شدن چرخه نوآوری در کشور

چیت‌ساز با اشاره به اینکه صادرات خدمات دیجیتال هم از اختلالات اینترنتی تأثیر می‌گیرد، یادآورشد: «شرکت‌های نرم‌افزاری، فریلنسرها و ارائه‌دهندگان خدمات بین‌المللی که با بازارهای جهانی در ارتباط بودند، به دلیل نبود دسترسی پایدار به ابزارها، ارتباطات آنلاین و پلتفرم‌های تخصصی، بسیاری از قراردادهای خود را از دست داده‌اند. همچنین استارتاپ‌ها، بویژه آنها که در مراحل حساس جذب سرمایه یا توسعه بازار بوده‌اند، نیز تحت فشار مضاعف قرار گرفته‌اند.»

معاون وزیر ارتباطات یکی دیگر از بخش‌هایی که در اختلالات اخیر اینترنت دچار مشکل شد را آموزش‌های آنلاین و بر بستر وب دانست.» او با اشاره به اینکه خسارات اختلال یا قطع اینترنت صرفاً به اعداد محدود نمی‌شوند، گفت: «این صدمات علاوه بر تضعیف زیرساخت اعتماد، سرمایه اجتماعی را تخریب و چرخ‌های نوآوری در کشور را کند می‌کنند.»