جامعه. امید بانوان؛ در پیامی که از سوی شینا انصاری، معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، به «بیست و نهمین همایش ملی - منطقه‌ای تاب‌آوری و همبست انرژی، آب، محیط زیست و امنیت غذایی» ارسال شد، رویکرد جدید این سازمان در مواجهه با چالش‌های زیست‌محیطی کشور تبیین گردید. این پیام که توسط مشاور عالی رئیس سازمان قرائت شد، حاوی نکات کلیدی و راهبردی برای آینده حکمرانی محیط زیست در ایران است.

پایان جزیره‌نگری؛ ضرورت رویکرد هم‌بست

انصاری در این پیام با انتقاد از نگاه بخشی و جزیره‌ای به مسائل زیست‌محیطی تأکید کرد: «دوران نگاه‌های تک‌بعدی و بخشی‌نگری به پایان رسیده است. سال‌هاست که در کشور، مدیریت منابع آب را جدا از انرژی، و کشاورزی را مستقل از ظرفیت‌های زیستی دیده‌ایم. نتیجه این نگاه، چالش‌هایی است که امروز شاهد آن هستیم.»

وی با اشاره به ناترازی‌های جدی در حوزه‌های مختلف، ارتباط عمیق میان این چالش‌ها را یادآور شد: «ناترازی انرژی را در آلودگی هوای کلانشهرها می‌بینیم و ناترازی آب را در فرونشست دشت‌ها و خشکی تالاب‌ها. این چرخه‌ها به هم متصل‌اند.» به گفته وی، رویکرد «هم‌بست» به ما می‌گوید که امنیت غذایی نباید به قیمت بحران منابع آب تمام شود و تأمین انرژی نباید به قیمت ازدست‌رفتن کیفیت هوا باشد.

دیپلماسی محیط زیست؛ اولویت راهبردی

بخش مهمی از پیام رئیس سازمان محیط زیست به «دیپلماسی محیط زیست» اختصاص داشت. انصاری با تأکید بر اهمیت راهبردی این موضوع خاطرنشان کرد: «چالش‌هایی مثل گردوغبار یا منابع آب مشترک، مسائلی نیستند که بتوانیم در داخل مرزها حبس‌شان کنیم. ما نیازمند تعامل سازنده با کشورهای همسایه و جامعه جهانی هستیم.»

وی رویکرد سازمان متبوع خود را استفاده از تمام ظرفیت‌های بین‌المللی برای انتقال دانش فنی و جذب منابع مالی به منظور افزایش تاب‌آوری کشور در برابر مخاطرات فرامرزی اعلام کرد.

تغییر اقلیم؛ واقعیت امروز، نه تئوری فردا

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با هشدار درباره پدیده تغییر اقلیم تصریح کرد: «این موضوع برای ما یک بحث تئوریک در آینده نیست؛ واقعیتی است که همین امروز با آن دست‌به‌گریبانیم. افزایش دما و تغییر رژیم بارش‌ها، فشار مضاعفی بر اکوسیستم شکننده ایران وارد کرده است.»

انصاری از تدوین برنامه‌های سازگاری با تغییر اقلیم با رویکرد تعامل میان بخش‌های صنعت، نیرو و کشاورزی به عنوان یکی از اولویت‌های سازمان متبوع خود نام برد و تأکید کرد که ظرفیت زیست‌بوم کشور محدود است و هرگونه بارگذاری جدید باید متناسب با «توان اکولوژیک» باشد.

آمایش سرزمین و اصلاح نظام بهره‌برداری

وی با اشاره به ریشه بسیاری از بحران‌های امروز در جانمایی‌های نادرست گذشته (استقرار صنایع آب‌بر در مناطق خشک یا توسعه کشاورزی در دشت‌های ممنوعه)، بر پیگیری جدی ملاحظات آمایشی تأکید کرد. انصاری اصلاح نظام بهره‌برداری از زمین و جلوگیری از تغییر کاربری‌های مخرب را «خط قرمز» سازمان برای حفظ امنیت غذایی و زیستی کشور دانست.

هوش مصنوعی در خدمت محیط زیست

در بخش دیگری از این پیام، بر ضرورت هوشمندسازی و استفاده از فناوری‌های نوین تأکید شد. انصاری استفاده از هوش مصنوعی و داده‌های ماهواره‌ای برای پایش لحظه‌ای آلودگی‌ها، مدیریت منابع آب و پیش‌بینی مخاطرات را ابزاری ضروری برای مدیران و تصمیم‌گیران دانست و از شرکت‌های دانش‌بنیان و جامعه دانشگاهی خواست تا بازوی علمی و اجرایی سازمان باشند.

محیط زیست؛ مسئله‌ای اجتماعی، نه صرفاً حاکمیتی

یکی از نکات برجسته این پیام، تأکید بر مشارکت اجتماعی بود. انصاری با بیان اینکه «محیط زیست موضوع حاکمیتیِ صرف نیست؛ مسئله‌ای اجتماعی است»، خاطرنشان کرد: «تاب‌آوری واقعی زمانی ایجاد می‌شود که آحاد جامعه نسبت به آن آگاه و حساس باشند.»

وی با ابراز تأسف از فاصله موجود تا رسیدن به سطح مطلوب سواد محیط‌زیستی در جامعه و حتی در میان برخی مدیران، بر نقش بی‌بدیل سازمان‌های مردم‌نهاد، رسانه‌ها و نهادهای آموزشی در فرهنگ‌سازی تأکید کرد.

اقتصاد محیط زیست؛ حلقه گمشده

انصاری در پایان با تأکید بر اهمیت اقتصاد محیط زیست گفت: «تا زمانی که هزینه‌های تخریب محیط زیست در محاسبات اقتصادی پروژه‌ها دیده نشود، وضعیت بهبود نخواهد یافت.» وی از پیگیری جدی ارزش‌گذاری خدمات اکوسیستمی برای دستیابی به نقشه ارزش خدمات اکوسیستمی در سطح ملی خبر داد و حکمرانی مطلوب محیط‌زیستی را نیازمند شفافیت، پاسخگویی و تصمیم‌گیری بر مبنای کار کارشناسی دانست.

سخن‌نکته:

این پیام، نقشه راه روشنی از رویکرد دولت چهاردهم در حوزه محیط زیست ترسیم می‌کند؛ رویکردی که در آن، دیپلماسی فعال، فناوری‌های نوین، مشارکت اجتماعی و نگاه هم‌بست به منابع، ارکان اصلی حکمرانی محیط‌زیستی را تشکیل می‌دهند.

این پیام نشان می‌دهد که دولت به دنبال «دیپلماسی محیط‌زیست» و همراهی جامعه برای عبور از بحران‌های آبی و انرژی است. برای بانوان که مدیران اصلی مصرف در کانون خانواده هستند، این رویکرد به معنای اهمیت یافتن آموزش و مشارکت‌های محلی در حفظ منابع برای نسل‌های آینده است.

به نظر شما مشارکت اجتماعی زنان چقدر در بهبود وضعیت محیط‌زیست شهری مؤثر بوده است؟ نظرات خود را برای ما بنویسید.