تازه‌های سلامت. امید بانوان؛ بسیاری از ما تصور می‌کنیم که فراموش کردن کلیدها یا نام افراد، اولین نشانه‌های پیری مغز و ابتلا به بیماری‌هایی مانند آلزایمر است؛ اما تحقیقات جدید نشان می‌دهد که پاسخ این معما ممکن است در نوک انگشتان و نحوه به دست گرفتن قلم نهفته باشد. 

دانشمندان علوم اعصاب در یک پژوهش نوین دریافته‌اند که بررسی الگوهای حرکتی دست‌خط می‌تواند به عنوان یک ابزار غربالگری زودهنگام، ارزان‌قیمت و بسیار دقیق برای شناسایی زوال عقل در سالمندان مورد استفاده قرار گیرد.

این مطالعه که نتایج آن در ژورنال معتبر بین‌المللی «Frontiers in Human Neuroscience» منتشر شده است، توسط تیمی از محققان دانشگاه اِوورا (University of Évora) در کشور پرتغال انجام شد. 

در این پژوهش، ۵۸ بزرگسال در بازه سنی ۶۲ تا ۹۲ سال که در خانه‌های سالمندان اقامت داشتند، مورد بررسی قرار گرفتند. از این تعداد، ۳۸ نفر قبلاً علائم اختلال شناختی (Cognitive Impairment) را نشان داده بودند. پژوهشگران از شرکت‌کنندگان خواستند تا با استفاده از یک قلم دیجیتال مخصوص و تبلت، تمرین‌های مختلفی از جمله رسم خطوط ساده، کپی کردن جملات و نوشتن عبارات دیکته‌شده را تحت محدودیت‌های زمانی مشخص انجام دهند. 

نتایج این آزمایش بسیار شگفت‌انگیز بود؛ تمرین‌های ساده‌ای مثل کنترل قلم یا کشیدن خطوط افقی نتوانست تفاوت معناداری میان افراد سالم و افراد مبتلا به اختلال شناختی ایجاد کند. اما تفاوت اصلی زمانی آشکار شد که نوبت به «دیکته‌نویسی» رسید. سالمندانی که دچار زوال عقل یا اختلال شناختی بودند، زمان بسیار بیشتری را صرف شروع نوشتن می‌کردند، سرعت حرکت قلم آن‌ها به شدت کندتر بود و الگوهای حرکتی تکه‌تکه‌تر و منقطع‌تری داشتند؛ این ضعف به ویژه در نوشتن جملات طولانی‌تر و پیچیده‌تر خود را نشان داد. 

دکتر آنا ریتا ماتیاس (Dr. Ana Rita Matias)، نویسنده ارشد این مطالعه و استادیار گروه ورزش و سلامت دانشگاه اِوورا در این باره می‌گوید: «نوشتن فقط یک فعالیت حرکتیِ ساده عضلانی نیست، بلکه یک دریچه مستقیم به درون سیستم پردازش مغز است. ما دریافتیم که افراد مسن مبتلا به اختلال شناختی، الگوهای کاملاً متمایز و متفاوتی در مدیریت زمان و سازماندهی حرکات دست‌خط خود دارند. هرچه یک کار به نیازهای شناختی بالاتری نیاز داشته باشد، زوال ساختارهای مغز خود را در ناتوانی برای هماهنگی حرکات قلم بیشتر نشان می‌دهد.» 

محققان توضیح می‌دهند که فرآیند دیکته‌نویسی، مغز را مجبور به انجام چندین کار همزمان (Multitasking) می‌کند؛ یعنی گوش دادن به صدا، پردازش زبان، به یاد آوردن شکل کلمات در حافظه کاری، تبدیل صداها به نمادهای مکتوب و در نهایت هماهنگی دقیق عصب و عضله برای حرکت دادن قلم. با فرسوده شدن این سیستم‌های شناختی، این ترافیک ذهنی سنگین بلافاصله خود را به صورت مکث‌های طولانی و لرزش در نوشتن نشان می‌دهد. این دستاورد بزرگ نشان می‌دهد که در آینده نزدیک، پزشکان می‌توانند تنها با یک تست دیکته ساده دیجیتالی و بدون نیاز به تجهیزات گران‌قیمت، آلزایمر را در مراحل اولیه شناسایی کنند. 

ویترین داغ

مفهوم بار شناختی - حرکتی چیست؟ مغز ما برای انجام کارهای همزمان مثل نوشتن و فکر کردن، انرژی زیادی مصرف می‌کند. تقویت این مهارت با حل جدول، نوشتن خاطرات روزانه با دست و یادگیری زبان جدید، بهترین پادزهر برای به تعویق انداختن پیری مغز است.

• بیشتر بخوانید: 
• کشف دانشمند ایرانی درباره پیری زودرس مغز جوانان با سلامت متابولیک ضعیف
• نقطه عطف سلامت مغز در میانسالی؛ چرا نگاه جهان به یائسگی تغییر کرده است؟